Suchy nos w samolocie: dlaczego tak się dzieje i co naprawdę pomaga

Suchość nosa w samolocie sprowadza się do jednej rzeczy: powietrza. Na wysokości przelotowej wilgotność w kabinie wynosi od 5% do 12%, czyli jest niższa niż na Saharze, gdzie wynosi około 25%. Nos musi dodawać wilgoć do każdego oddechu, a przy takiej suchości po prostu nie jest w stanie nadążyć.

W rezultacie pojawia się uczucie napięcia i zasychania, które narasta przez kilka godzin, a czasem kończy się krwawieniem z nosa. Przyczyna jest dość prosta, podobnie jak rzeczy, które naprawdę pomagają.

Najważniejsze informacje

• Wilgotność w kabinie wynosi od 5% do 12%, podczas gdy w komfortowym pomieszczeniu sięga 40%-50%.
• Nos ogrzewa i nawilża każdy oddech, wykorzystując wodę pobieraną z własnej wyściółki.
• Suche powietrze w kabinie odbiera wodę szybciej, niż organizm może ją uzupełnić.
• Większość podróżnych po raz pierwszy odczuwa suchość po trzech-czterech godzinach lotu.
• Roztwory soli i żele działają na powierzchnię. Nawilżanie powietrza ogranicza samą utratę wilgoci.

Dlaczego powietrze w kabinie jest tak suche

Powietrze w kabinie jest pobierane z zewnątrz samolotu na wysokości około 35 000 stóp. Powietrze na takiej wysokości zawiera niemal żadnej pary wodnej. Po drodze jest ogrzewane i sprężane, ale nic nie przywraca mu wilgoci.

Wilgoć obecna w kabinie pochodzi od znajdujących się w niej ludzi - z ich oddechu, skóry i napojów. Nawet w pełni wypełnionym samolocie powietrze pozostaje przez to znacznie bardziej suche niż w jakimkolwiek pomieszczeniu na ziemi. Tutaj wyjaśniamy, skąd bierze się powietrze w kabinie i dlaczego trafia do niej tak suche.

Nos już jest nawilżaczem

Powietrze docierające do płuc powinno mieć temperaturę zbliżoną do temperatury ciała i być niemal całkowicie nasycone wilgocią. Nos wykonuje tę pracę przy każdym oddechu, bez przerwy, a jest to jedno z najmniej zauważanych zadań organizmu.

Wilgoć pochodzi z cienkiej warstwy płynu wewnątrz nosa. Naukowcy nazywają ją płynem powierzchniowym dróg oddechowych, czyli wilgotnym filmem pokrywającym drogi oddechowe. Znajduje się on na drobnych włoskach zwanych rzęskami, które wymiatą uwięziony kurz i drobnoustroje na zewnątrz.

Dlaczego na dużej wysokości zaczyna brakować wilgoci

Suche powietrze odbiera z tej warstwy znacznie więcej wody niż wilgotne. Organizm uzupełnia ją z leżącej pod spodem tkanki, ale przy wilgotności panującej w kabinie zapotrzebowanie przewyższa dopływ i warstwa powoli się ścieńcza.

Po przekroczeniu pewnego punktu rzęski nie mogą już prawidłowo przesuwać śluzu, a błona śluzowa zaczyna być napięta, zanim pojawią się strupy. To właśnie suchość nosa, którą większość podróżnych odczuwa gdzieś nad oceanem.

Dlaczego jedna dziurka nosa wydaje się zatkana

Większość osób oddycha nierównomiernie przez obie dziurki nosa, nawet tego nie zauważając. Jedna strona przenosi większość powietrza, podczas gdy druga odpoczywa, a organizm zmienia je co kilka godzin.

Naukowcy z Auckland University of Technology opracowali model wyjaśniający, dlaczego tak się dzieje. Ich badania nad rolą cyklu nosowego wykazały, że aktywna strona wysycha podczas uzdatniania powietrza. Strona odpoczywająca pozostaje wystarczająco wilgotna, aby nadal usuwać śluz.

Nos nie może jednocześnie z pełną wydajnością nawilżać powietrza i oczyszczać dróg oddechowych. Organizm radzi sobie z tym konfliktem, naprzemiennie wykorzystując oba przewody nosowe. Bardzo suche powietrze w kabinie znacznie utrudnia oba te zadania.

Kiedy podróżni zaczynają to odczuwać

Krótkie loty rzadko powodują problemy. Opublikowany przegląd badań nad wilgotnością w kabinach wykazał, że skutki niskiej wilgotności zwykle nie są odczuwalne przy lotach krótszych niż trzy do czterech godzin. Zgadza się to z opisami osób podróżujących na długich trasach.

Po przekroczeniu tego punktu uczucie stopniowo się nasila, a zatkany nos pokrywa się widocznymi strupami. Pokryta strupami błona śluzowa może pękać, a to właśnie pęknięcia powodują krwawienie.

To samo dzieje się jednocześnie w gardle i jamie ustnej. Warto wiedzieć, ile wody tracą drogi oddechowe podczas długiego lotu, ponieważ nos jest tylko częścią większego obrazu.

Co naprawdę pomaga

Niektóre środki działają bezpośrednio na powierzchnię, podczas gdy inne przede wszystkim ograniczają utratę wilgoci. Oba podejścia mają swoje miejsce i dobrze się uzupełniają.

Ten ostatni punkt niezmiennie zaskakuje ludzi. Woda, którą pijesz, jest wchłaniana do krwiobiegu, podczas gdy suchość występuje na powierzchni o grubości zaledwie kilku komórek i jest powodowana przez przepływające nad nią powietrze.

Co niewiele pomaga

• Unikanie nabiału. Przekonanie, że mleko zagęszcza śluz, nie ma mocnego potwierdzenia.
• Otwieranie nawiewu nad głową. Przemieszcza ono więcej suchego powietrza nad twarzą, a nie mniej.
• Picie tylko wtedy, gdy odczuwasz pragnienie. Pragnienie pojawia się z opóźnieniem w stosunku do rzeczywistych strat podczas długiego lotu.
• Czekanie, aż zacznie boleć. Suchą śluzówkę znacznie łatwiej chronić niż naprawiać.

Ograniczanie strat u źródła

Istnieje jeszcze jedna opcja, działająca na innej zasadzie. Wydychane powietrze opuszcza ciało ciepłe i niemal nasycone wilgocią, a w zwykłej kabinie cała ta woda bezpowrotnie się traci.

Wymiana ciepła i wilgoci, w skrócie HME, zatrzymuje ją zamiast tego. Ta sama klasa technologii jest stosowana w szpitalnej opiece oddechowej, aby utrzymywać wilgotność wdychanego powietrza. Filtr zatrzymuje wilgoć z każdego wydechu i oddaje ją przy kolejnym wdechu.

Tak właśnie działa maska nawilżająca Kuvola. Nie ma zbiornika na wodę, baterii ani elektroniki. Ta sama zasada wyjaśnia, dlaczego suche powietrze w podobny sposób zakłóca sen na ziemi.

Kto zauważa to najbardziej

Osoby często podróżujące na długich trasach odczuwają narastanie tego efektu podczas wielu lotów, a nie jednego. Każdy, kto często przekracza Atlantyk lub Pacyfik, zwykle szybko zauważa ten schemat.

Najbardziej dotyczy to osób pracujących głosem, w tym śpiewaków, aktorów, spikerów i trenerów głosu, których narzędzie pracy zależy od odpowiednio nawilżonych dróg oddechowych. Dla nich powietrze w kabinie jest zagrożeniem zawodowym, a nie tylko uciążliwością.

Kiedy skontaktować się z lekarzem

W większości przypadków suchość nosa w samolocie jest problemem związanym z komfortem i nie oznacza nic poważniejszego. W mniejszości przypadków jest inaczej, a częste lub obfite krwawienia z nosa wymagają właściwej pomocy medycznej.

Klinika Cleveland wymienia suche powietrze jako częstą przyczynę krwawień z nosa, obok kilku innych. Każda osoba z chorobą nosa lub układu oddechowego powinna skonsultować się z lekarzem przed długim lotem, podobnie jak osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego z nosa leci mi krew po locie?

Wiele godzin suchego powietrza wysusza wyściółkę nosa do tego stopnia, że zaczyna pękać. Znajdujące się tam naczynia krwionośne leżą bardzo blisko powierzchni, więc do krwawienia wystarczy niewielkie pęknięcie. Często pojawia się ono po wylądowaniu, a nie podczas lotu.

Czy picie wody zapobiega suchości nosa w samolocie?

Nie samodzielnie, choć nadal warto to robić. Suchość w nosie jest powodowana przez przepływ powietrza nad bardzo cienką warstwą powierzchniową. Problem dotyczący powierzchni wymaga zastosowania czegoś bezpośrednio na niej albo oddychania bardziej wilgotnym powietrzem.

Czy spray z solą fizjologiczną można przejść przez kontrolę bezpieczeństwa na lotnisku?

Tak, w granicach zwykłych limitów. Płyny w bagażu podręcznym muszą mieć pojemność 100 ml lub mniejszą i mieścić się w przezroczystej torbie. Z tego powodu spraye z solą fizjologiczną są powszechnie sprzedawane w opakowaniach o takiej pojemności.

Dlaczego jedna dziurka nosa jest bardziej zatkana niż druga w samolocie?

To właśnie cykl nosowy, który zachodzi również na ziemi. Jeden przewód nosowy przenosi większość powietrza, podczas gdy drugi odpoczywa i oczyszcza się ze śluzu. Suche powietrze w kabinie sprawia, że różnica jest znacznie łatwiej odczuwalna.

Czy długie loty rzeczywiście są gorsze od krótkich?

Znacznie gorzej. Badania nad wilgotnością w kabinie sugerują, że skutki zwykle nie są odczuwalne przed upływem trzech do czterech godzin, po czym narastająca utrata wilgoci stale się pogłębia. Dlatego nauka stojąca za suchością w kabinie ma największe znaczenie podczas długich tras.

Przed kolejnym długim lotem

Spakuj sól fizjologiczną i użyj jej przed wejściem na pokład, a nie dopiero wtedy, gdy suchość już się pojawi. Jeśli planujesz spać, dodaj żel ochronny, szczególnie podczas lotu nocnego.

Następnie warto zwrócić uwagę na samo powietrze, ponieważ wszystkie pozostałe sposoby łagodzą objaw, a nie przyczynę. Nawilżanie powietrza, którym rzeczywiście oddychasz, usuwa tę przyczynę, a podczas dziesięciogodzinnego lotu różnicę zauważysz po przylocie.

Podróżni z chorobą dotyczącą nosa, zatok lub oddychania powinni porozmawiać z lekarzem przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian.

Zdjęcia: Kornél Máhl, Mahdi Mahmoodi, Waldemar Brandt, Alex Azabache za pośrednictwem Unsplash.